Czym jest Pot Still Whiskey?

Whiskey Pot Still to wyjątkowy gatunek irlandzkiej whiskey produkowany od końca XVIII wieku z mieszanki słodowanego i niesłodowanego jęczmienia. Posiada charakterystyczną, „oleistą” teksturę i lekko pikantny, korzenny smak.

Definicja – irlandzka specjalność (Single Pot Still) i skąd się wzięła

Whiskey Single Pot Still to wyjątkowy gatunek irlandzkiej whiskey produkowany w jednej destylarni z mieszanki słodowanego i niesłodowanego irlandzkiego jęczmienia, z niewielkim dodatkiem innych zbóż (do 5%). Destylowany w miedzianych alembikach. Whiskey Pot Still narodziła się w 1785 roku, jako próba ominięcia wprowadzonego wówczas podatku słodowego. Jej złota era skończyła się wraz z wynalezieniem kolumny destylacyjnej oraz pojawieniem się whiskey blended. Obecnie obserwujemy jednak wielki powrót tej legendarnej i unikalnej dla Irlandii kategorii. Do najbardziej znanych marek irish whiskey Pot Still należą produkowane w destylarni Midleton Redbreast oraz Spot.

Pot still vs single malt vs blended – kluczowe różnice

Whiskey single malt i single pot still whiskey destylowane są w tradycyjnych miedzianych alembikach w jednej, konkretnej gorzelni. Do produkcji whiskey single malt wykorzystywany jest tylko słodowany jęczmień, natomiast whiskey single pot still powstaje z mieszanki słodowanego i niesłodowanego jęczmienia.

Blended whiskey to mieszanka co najmniej dwóch rożnych whiskey: whiskey single malt/pot still oraz whiskey single grain – whiskey destylowanej kolumnowo z mieszanki różnych zbóż.

Jak powstaje pot still whiskey?

Whiskey pot still jest wytwarzana z mieszanki słodowanego i niesłodowanego jęczmienia, z ewentualnym, niewielkim dodatkiem innych zbóż (do 5%) – głównie owsa, żyta lub pszenicy. Proces słodowania jęczmienia jest procesem biologicznym, mającym na celu aktywację znajdujących się w ziarnie enzymów rozkładających skrobię na cukry proste. Trwa on około 4-6 dni. Proces słodowania polega na kilkukrotnym moczeniu jęczmienia w wodzie. Wilgotne ziarno układa się na matach w temperaturze 18°C, gdzie jęczmień zaczyna kiełkować. Po pewnym czasie proces ten jest przerywany poprzez wysuszenie ziarna. Jęczmień suszy się gorącym powietrzem w piecach.

Otrzymany słód jęczmienny oraz jęczmień niesłodowany mielony jest w młynie na mąkę zwaną „śrutą”. Mąka ta poddawana jest procesowi zacierania, polegającym na zmieszaniu jej z gorącą wodą w kadzi zaciernej. Trwa to około 2 godzin. Po tym czasie zacier jest odsączany w kadzi filtracyjnej, a płynny ekstrakt, zwany brzeczką, jest kierowany do fermentacji.

Proces fermentacji zachodzi w dużych kadziach fermentacyjnych, gdzie do umieszonej brzeczki dodaje się drożdże, które przekształcają zawarty w niej cukier, na alkohol i dwutlenek węgla. W efekcie powstaje płyn o mocy około 10% alkoholu nazywany „wash” i przypominający piwo, który poddawany jest destylacji w alembikach.

Whiskey pot still destylowana jest trzykrotnie. Znajdujący się w alembiku zacier jest podgrzewany. Alkohol wrze w temperaturze 78,1°C, a jego opary jako pierwsze uchodzą do góry przez szyjkę alembika, a następnie odprowadzane są poziomym ramieniem do skraplacza, gdzie zamieniane są w ciecz zawierającą 25-40% alkoholu. Płyn ten kierowany jest do drugiego alembika, gdzie destylowany jest ponownie. Zebrany destylat posiada około 70% alkoholu. Przelewany jest on do trzeciego alembika, gdzie poddawany jest ostatniej destylacji. Otrzymany alkohol o mocy około 85% rozcieńczany jest wodą do 65% i przelewany do dębowych beczek w celu dojrzewania.

Dodatek niesłodowanego jęczmienia obniżył cenę produkcji whisky, ale nadał jej jedwabistej lub kremowej konsystencji, którą trudno uzyskać ze słodowanego jęczmienia. Dodaje również pikantności, która naprawdę wyróżnia irlandzką whiskey pot still.

Smak i charakter pot still whiskey

Whiskey pot still wyróżnia się na tle innych kategorii unikalną recepturą i teksturą. Jej wyjątkowy charakter wynika bezpośrednio z użycia mieszanki słodowanego oraz niesłodowanego jęczmienia, jak również tradycyjnej, trzykrotnej destylacji w miedzianych alembikach.

Typowe nuty: przyprawy, pieprz, zioła, miód, wanilia

Whiskey pot still charakteryzuje wyjątkowa jedwabista i oleista konsystencja oraz lekko pikantny smak, pełen nut białego pieprzu, imbiru i goździków. Whiskey pot still jest pełniejsza i bardziej złożona niż większość single malt, a jednocześnie gładsza – dzięki potrójnej destylacji.

Kremowa tekstura i „pot still spice” – co to oznacza w praktyce

Whiskey pot still wyróżnia się kremową i oleistą konsystencją oraz lekko pikantnym finiszem – tzw.„pot still spice”, pełnym nut korzennych przypraw – imbiru, cynamonu, gałki muszkatołowej, goździków i lukrecji.

Wpływ beczek: bourbon, sherry, wine cask, finisz

Dojrzewanie w określonych rodzajach beczek może wzmocnić lub złagodzić odczucie pikantności. Nuty przypraw podkreślą beczki po bourbonie i ze świeżego dębu, natomiast złagodzą beczki po sherry lub winie.

Rodzaje pot still whiskey – jak czytać etykiety

Single Pot Still – najważniejsze oznaczenie jakości i stylu

Single Pot Still to unikalny styl irlandzkiej whiskey, który narodził się z przekory wobec brytyjskich podatków i stał się narodowym skarbem Irlandii. Destylowany jest w miedzianych alembikach z mieszanki słodowanego i niesłodowanego jęczmienia. Słowo „single” oznacza, że jej produkcja odbywa się na terenie jednej, konkretnej destylarni.

Whiskey single pot still posiada charakterystyczny lekko pikantny i oleisty profil.

Wiek, moc (ABV) i filtracja – co ma znaczenie dla smaku

Na smak i cenę whiskey wpływa wiele czynników. Warto zwrócić uwagę na kilka z nich.

Wiek podany na etykiecie (np. 12, 18 lat) oznacza wiek najmłodszego destylatu użytego do zestawienia danej whiskey. Coraz częściej whiskey butelkowana jest bez określenia wieku, co oznacza, że najmłodszy składnik ma minimum 3 lata, jednak w praktyce w jej składzie znajdują się również destylaty dużo starsze.

Czas spędzony w beczce wzbogaca whiskey o nuty drzewne, wanilię, przyprawy, toffi oraz skórę i tytoń. Starsza whisky nie zawsze jest „lepsza”.

Większość whiskey butelkowana jest ze standardową zawartością alkoholu 40% – najniższą dopuszczalną mocą, przy której alkohol może być oznaczony jako whiskey. W stężeniu 40% alkohol nie jest dla podniebienia zbyt przytłaczający i pozwala na wydobycie subtelniejszych smaków i aromatów, przez co jest on bardziej przystępny do picia i dobrze nadaje się do koktajli.

Mimo to dla wielu koneserów whisky rozcieńczona do mocy 40% jest zbyt płaska i wodnista, stąd też niektórzy producenci butelkując whisky w wyższej mocy 43 lub 46% bez filtracji na zimno.

Filtracja na zimno to proces, któremu poddawana jest zazwyczaj każda whisky 40%. Polega on na tym, że przed zabutelkowaniem alkohol jest schładzany do temperatury ok. 0-2°C i przepuszczany przez filtry, celem usunięcia naturalnych tłuszczy i białek, powodujących zmętnienie whisky w niskiej temperaturze, np. po dodaniu lodu lub schłodzeniu. Niestety usuwane związki zawierają również cenne aromaty i smaki.

Okazało się, że w wyższej mocy 46%, whisky nie mętnieje, co stanowi doskonały kompromis między przyswajalnością alkoholu, a złożonością smaku. Jeżeli od whisky oczekujemy większej kompleksowości, a podniesiona moc alkoholu nie jest dla nas przeszkodą, warto wybierać produkty nie filtrowane na zimno (oznaczone jako „non-chill filtered”).

Jak wybrać pot still whiskey?

Irish whiskey dla początkujących – łagodniejsze profile i bezpieczne wybory

Przy wyborze whiskey pot still warto pamiętać, że posiada ona charakterystyczny lekko pikantny i oleisty profil. Początkującym sugerujemy wybór młodszych whiskey o łagodniejszym profilu, nie przytłoczonym zbyt intensywnym wpływem drewna, np. Green Spot, Teeling Pot Still, Redbreast 12yo lub Redbreast Lustau – złagodzoną wpływem beczek po sherry lub Jameson Pot Still – leżakowaną w pięciu różnych rodzajach beczek.

Dla fanów intensywności – wyższe ABV, dłuższe dojrzewanie

Osobom poszukującym whiskey pot still o większej intensywności i złożoności polecamy Redbreast Cask Strength oraz Redbreast 15- i 18-letnią, a także Yellow Spot 12yo.

Jak pić pot still whiskey?

Czysta czy z kroplą wody – jak wydobyć przyprawowość irlandzkiej whiskey

Picie whiskey single Pot Still to doświadczenie skupione na aromacie i teksturze, które wymaga nieco innego podejścia niż w przypadku podstawowych whiskey blended. Degustacja na czysto to najlepszy sposób, aby poczuć unikalną, kremową, lekko pikantną strukturę trunku. W tym celu najlepiej sprawdzi się tulipanowy kieliszek degustacyjny, np. typu Glencairn

W przypadku whiskey single Pot Still dodatek wody nie służy jedynie rozcieńczeniu alkoholu, ale zmianie struktury chemicznej trunku. Dodanie zaledwie 2–3 kropel czystej wody uwalnia ukryte nuty korzenne.

Szkło, temperatura i przechowywanie po otwarciu

Optymalna temperatura do serwowania whiskey to 18–22°C. W takich warunkach aromaty uwalniają się najlepiej. W zbyt wysokiej temperaturze alkohol staje się agresywny i piekący, dominując nad subtelnymi nutami wanilii lub owoców. Whiskey podana w zbyt niskiej temperaturze (np. prosto z lodówki lub zamrażarki) posiada „zamknięty” bukiet, przez co staje się jednowymiarowa. Jeśli lubisz chłodny napój bez rozcieńczania go wodą z lodu, warto rozważyć kamienie do whiskey, które obniżają temperaturę o kilka stopni, nie wpływając na strukturę płynu.

W przeciwieństwie do wina whiskey, nie psuje się po otwarciu, natomiast dostęp tlenu wpływa na jej smak. Otwarta butelka zachowuje pełnię smaku przez około 12–24 miesiące, pod warunkiem że jest w niej przynajmniej połowa zawartości i że przechowywana jest w cieniu lub kartoniku.

Do czego pasuje pot still whiskey?

Food pairing – sery, wędliny, pieczone mięsa, desery karmelowe

Whiskey jęczmienna single pot still, ze względu na swoją oleistą teksturę oraz pikantno-owocowy profil, doskonale łączy się z potrawami bogatymi w tłuszcze: np. sery (cheddar), pieczone mięsa (wolno gotowana wołowina, gulasz lub pieczona wieprzowina) oraz desery karmelowe (flan, toffee pudding, lody o smaku słonego karmelu) czy z nutą ciemnej czekolady.

Pot still whiskey w koktajlach – kiedy ma sens

Whiskey pot still to whiskey głównie do degustacji, ale dzięki wspaniałemu połączeniu bogatej, kremowej konsystencji i charakterystycznych korzennych nut, dodaje głębi i charakteru klasycznym koktajlom, gdzie whiskey ma grać pierwsze skrzypce: Whiskey Highbal, Whiskey Sour, Old Fashioned czy Mint Julep.

Pot Still Whiskey na prezent

Jak wybrać butelkę na prezent

Jeżeli szukasz whiskey pot still na prezent warto zastanowić się nad klasyką, która może okazać się najbezpieczniejszym wyborem: Redbreast Lustau, Redbreast 12yo, Green Spot lub Yellow Spot 12yo, produkowane w uznanej destylarni Midleton.

Na uwagę zasługuje również limitowana seria Teeling Wonders of Wood – eksplorująca proces dojrzewania w unikalnych gatunkach drewna.

Poszukującym bardziej wysublimowanych smaków polecamy wielokrotnie nagradzane Redbreast 18yo i Redbreast 21yo.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czym różni się pot still whiskey od single malta?

Główna różnica między whiskey pot still (a dokładniej single pot still), a single malt wynika z rodzaju ziarna użytego do produkcji. Whiskey pot still powstaje z mieszanki słodowanego i niesłodowanego jęczmienia, natomiast whiskey single malt produkowana jest wyłącznie ze słodu jęczmiennego.

Co oznacza Single Pot Still na etykiecie?

Oznaczenie Single Pot Still na etykiecie informuje o tym, whiskey wydestylowano z mieszanki słodowanego i niesłodowanego jęczmienia w miedzianym alembiku, a cały proces produkcji, od zacierania po destylację, odbył się w jednym konkretnym zakładzie.

Dlaczego pot still jest bardziej „przyprawowa”?

Charakterystyczna „przyprawowość” (ang. pot still spice) whiskey typu pot still wynika przede wszystkim ze specyficznego składu zacieru, w skład którego wchodzi niesłodowany jęczmień oraz tradycyjnej metody destylacji w alembikach, która pozwala zatrzymać w destylacie większe ilości związków smakowych i zapachowych.

Jaką pot still whiskey wybrać na prezent?

Whiskey pot still to dobry pomysł na prezent dla konesera, który szuka w whisky kremowej tekstury i korzennych nut. Bezpiecznym wyborem jest klasyka: Redbreast 12yo, Redbreast Lustau, Green Spot lub Jameson Pot Still. Szukającym nowości polecamy równie popularne produkty dostępne w naszym sklepie: Teeling Single Pot Still lub whiskey Drumshanbo Single Pot Still (dojrzewana w beczkach po sherry Oloroso; z aromatem przypraw, suszonych owoców i wanilii; z delikatnym kremowym posmakiem).

Jak najlepiej podawać pot still whiskey: czysta czy z wodą?

Degustacja na czysto to najlepszy sposób, aby poczuć unikalną, kremową, lekko pikantną strukturę whiskey pot still. W tym celu najlepiej sprawdzi się tulipanowy kieliszek degustacyjny, np. typu Glencairn. Dodatek kilku kropel wody pozwoli uwolnić zawarte w whiskey ukryte nuty korzenne.